اُپاتان

رانگون نام پایتخت کشور میانمار ( برمه ) است که در آسیای جنوب شرقی قرار دارد .

در شهرستان آبادان مسجدی به نام مسجد رانگونی ها وجود دارد که در اواخر دوره ی قاجاریه و اوایل دوره ی پهلوی توسط تعدادی از کارگران کشور میانمار ( برمه ) و همچنین کشورهای هندوستان ، بنگلادش و پاکستان که در شرکت نفت انگلیس و ایران ( پالایشگاه آبادان ) کار می کردند با سبک معماری تلفیقی ازمعماری معابد شبه قاره ی هند و همچنین هنر اسلامی ساخته شده است . کارگران موصوف مسلمان اهل سنت و حنفی مذهب بوده اند .

در پیشانی این بنا ، نقش کنده هائی وجود دارد که با بسم الله الرحمن الرحیم شروع و با ذکر اسامی خلفای اربعه و همچنین بانیان مسجد خاتمه می یابند . تزئینات این مسجد شباهت زیادی به گچ بری دارد با این تفاوت که با سیمان انجام گرفته و در واقع سیمان بری می باشد .

یکی از نکات قابل تأمل در این بنا ، سازه ی سقف آن می باشد که ترکیبی متشکل از لوله های نفت ، ریل و آرماتور می باشد که لوله های نفت نقش تیرهای اصلی و ریلها نیز نقش تیرهای فرعی را دارند . یکپارچگی و هماهنگی سازه در مقابل تحمل تیرها بسیار شگفت انگیز می باشد یطوری که پس از اصابت خمپاره به سقف شبستان بجز ایجاد یک سوراخ حدوداً 70 سانتی متری در مرکز و یک سری ترک در تیزه قوسها ، آسیب جدی دیگری به سازه وارد نشده است و بنا همچنان استوار و پابرجا باقی مانده است .

جالب توجه است که در بین تزئینات از آینه استفاده شده است در حالی که در معماری ایران از آینه کاری در تزئینات کاخ ها ، مقابر و امامزاده ها استفاده می شود .

این مسجد دارای چهار گنبد کوچک و دو مناره می باشد و بنای آن نیز آجری با ملات آهک و گل محکم است . نکته قابل توجه ساخت دو تونل هوا در زیر ساختمان مسجد برای جلوگیری از نفوذ رطوبت زمین به پایه های مسجد است .

یکی دیگر از ویژگی های بارز این بنا ، محراب گلگونه ای است که به شیوه ی خاصی ایجاد شده و محراب در انبوهی از اشکال هندسی و نقوش اسلیمی تزئین شده ، رنگهای گوناگون و طرح های نقش بسته بر دیوارهای محراب نمادی از بهشت برین است . گفته می شود بعضی از مصالح ساختمانی خاصه رنگ های به کار رفته در نقش و نگارها از هندوستان تأمین شده است .

متولی مسجد شیخ عبدالرشید مندل بوده و امام جماعت های آن عبارت بودند از : شیخ قادر هندی ، حاج آقای رنگونی و سپس محمد اسلم راجا که بازماندگان آخرین متولی مسجد هم اکنون در آبادان زندگی می کنند و مدیریت رستوران پاکستانی ها را دارند .

این بنای تاریخی در تاریخ 9 فروردین ماه 1378 به شماره ی 2289 به عنوان یکی از آثار ملی در فهرست آثار تاریخی کشور به ثبت رسیده است .

با توجه به اینکه مسجد در نقطه ی صفر مرزی ایران و عراق قرار دارد در طول جنگ تحمیلی آسیب های فراوانی دید که در سال 1385 به همت سازمان میراث فرهنگی مرمت گردید .

اجرای تزئینات سیمان بری بر روی بدنه های فرسوده و آسیب دیده ، ترمیم سیمان بری های فضای داخلی ، اجرای مجدد سقف و ستون ها مطابق با الگو ، مرمت تزئینات و نقاشی های موجود در مسجد ، تهیه و نصب در و پنجره ها ، کف سازی با سنگ گرانیت در فضای داخلی و صحن خارجی از جمله اقدامات مرمتی بوده که با اعتباری بالغ بر 272 میلیون تومان از محل اعتبارات استانی انجام شده است .

در 23 دی ماه 1388 و همزمان با سومین سفر هیأت دولت دهم به عنوان موزه ی اسناد تاریخی و خطی مورد بازگشائی قرار گرفت که هم اکنون نسخه هائی از قرآن های خطی و همچنین اسناد تاریخی مربوط به اواسط دوره ی قاجار تا پهلوی اول شامل مکاتبات مالی و تجاری تجار ایرانی مقیم هندوستان و انگلستان با ایران و همچنین انواع سفته ، برات ، صورت ریز معاملات و نامه های تجاری نگهداری و نمایش داده می شود . 

این مسجد در شهرستان آبادان ، خیابان امام خمینی (ره) – روبه روی انبار داروئی پالایشگاه و در جوار اروند رود قرار دارد .

مطالب مرتبط

مسجدی که موزه شد

مسجد رانگونی ها ، تلفیقی از معماری شبه قاره هند و هنر اسلامی

بازدید کنندگان مسجد رانگونی های آبادان همچنان با در بسته مواجه می شوند